Kjøp bøker direkte fra forfatteren

Zapping

kr 270

Boktype:
Kategori:
ISBN:
978-82-93798-00-2
Språk:
Norsk nynorsk
Forlag:
Olla
Utgitt:

Beskrivelse av boka

Eit manuskript blir ein dag funne i ei nattbordskuffe på Margaretaheimen, der Celines demente mor, som glir inn og ut av hukommelsen, bur på slutten av livet. Til si forundring oppdagar Celine at manuset handlar om henne, sett gjennom mora sine auge, eller slik mora trur livet til dottera har vore. Ikkje minst legg ho vekt på ein ferietur til Paris der Celine er saman med ei barndomsvenninne. Her avdekker ho konkurranse og sjalusi som sterke element mellom dei to kvinnene som då er i trettiåra.

Rammeforteljinga tek opp eit emne som er lite belyst i litteraturen: livet til demente som lever på sjukeheim. Gjennom den eldre kvinna møter vi tilsette på Margaretaheimen og dottera Celine, og i den samanhengen kjem vi nær eit mor-dotter-forhold der det meste er snudd opp-ned i høve til tidlegare i livet.

Zapping er ei bok som gjennom dramatikk og sterke kjensler tek opp relasjonar på godt og vondt mellom kjønn, venner, foreldre og barn. Romanen har fleire møtestader i den ytre handlinga, og vi treffer hovudpersonen Celine i ulike fasar av livet. Geografisk er boka delt mellom Frankrike og Norge.

Leseutdrag

 

Helene sitt i øyrelappstolen sin på Margaretaheimen. Fjernsynet står på, utan lyd. Stille bilde glir over skjermen. Det er tidleg februar, snøslapsete og småsurt. NRK Møre og Romsdal sender situasjonsrapport frå Ålesund, eit landskap i svartkvitt, med snø på kjetting, snø på Fiskekona og snø på stein. Berre dei pastellfarga husa som speglar seg i Brosundet, fortel at sendinga er i farge.

 

For Helene fortonar dette seg som gråaktige skuggar, men pleiaren ved sida av henne, Marie, forklarer kva som skjer. Og då ser ho dei. Klart. Nesten som før. Ho stryk seg over auga og prøver å tørke bort sløret som har lagt seg over dei.

 

Ho lèt blikket gli vidare rundt i rommet. På veggen, like ved stolen, stoppar det. Ho veit det er noko der, hugsar berre ikkje heilt kva det er lenger.

– Marie, kva er det mørke på veggen der?

– Det der? Eit lite bilde.

– Eit bilde, ja visst. Men kven er det som er på det? Det har komme bort for meg.

– Nei, det veit eg faktisk ikkje. Det er eit gammalt foto i svartkvitt av ei lita jente, tre år gammal kanskje.

 

Helene sitt med attlatne auge, roleg, og ei god stund går utan at ho seier meir. Marie studerer ansiktsuttrykket til den gamle kvinna framfor seg, ser korleis ho rynkar panna og prøver å konsentrere seg. Det er som om ho leitar etter noko ho har mist. Eit pint drag ligg over den bleike huda før rynkene i panna plutseleg glattar seg ut og det kjem som ei sjølvfølgje:

– Det er av meg. Men bildet er ikkje i svartkvitt, som du seier. Ser du ikkje at eg har raudt strikkeskjørt på meg, med selar og kvite knappar? Genseren er kvit, og halvstrømpene…. Jau, dei er òg kvite, ja. Lakkskorne med reim,… Ja, du ser dei vel? Dei er…dei er… svarte, ikkje sant? Snora i den korterma strikkegenseren er raud. Så eg synest heller dette er eit raudtkvitt bilde.

Ho gløttar bort på Marie når ho seier det siste. – Sjå så lyst håret mitt var den gongen, nesten gulkvitt, det har eg alltid fått høyre, og krøllete, store lokkar festa med sløyfe midt på hovudet.

Helene sukkar, sliten etter ein så lang prat. Så snur ho seg mot Marie, smiler svakt, før ho held fram:

– Men så koseleg det var at du stakk innom i dag. Skal eg sette på kaffikjelen?

– Takk, men du veit vi har nettopp ete kveldsmat.

– Ja, det er sant. Det blei borte for meg akkurat no.

– Sitt her og kvil deg litt, du Helene. Om ikkje så lenge vil du vel legge deg? Eg kjem att og hjelper deg om ei lita stund.

 

Oppi den store stolen sitt ei vever, hjelpelaus kvinne. Kroppen er liten og samanklemd. Idealmåla borte. Ryggen krum. Brystet innholt og kort. Midja forsvunnen. Magen derimot rundare enn før. Under dette heng to slappe legger, veike, ubrukte, etter månader i rullestol. Eit par steg har ho greidd til no, men sjølv det har blitt for strevsamt. Kroppen vil ikkje lystre, og det er som om ho vil sige saman.

Det krøllete håret er glatt no, kortklipt. Igjen er det nesten kvitt, men ikkje gulkvitt som på det raudkvite fotoet. Gråkvitt er det blitt. Tynt og mjukt. Lettstelt.

 

Helene er godt kledd. Ho liker varme, tynne ullplagg, men dei må vere lette. Skuldrene tåler ikkje lenger tunge byrder av noko slag. Eit ullsjal rundt skuldrene høyrer med for å skape lun varme – tryggleik.

 

– Marie!

Helene roper. Fleire gonger.

– Marie! MARIE!!

Marie kjem springande.

– Eg veit ikkje kvar eg skal gå av. Det er så vanskeleg når eg ikkje ser og…

– Gå av?

– Ja, frå båten.

– Helene, du er ikkje på nokon båt. Du er på Margaretaheimen. Du har budd her eit år no. Du er ikkje på noka reise. Du er hos oss. Vi er hos deg heile tida, natt og dag. Du må berre slappe av. Vi ordnar alt for deg. Du treng ikkje vere redd. Alt er i orden, Helene.

– Men eg er så redd. Eg klarer ikkje å …..

– Du treng ikkje å klare noko no, Helene.

 

Marie sett seg hos henne, held ein arm om skuldrene hennar, stryk sakte over dei tynne skulderblada. Med den ledige handa grip ho begge Helenes.

– Men eg er no på ein båt, eg høyrer motoren.

Helene vil ikkje gi seg. Marie lèt att auga, lyttar, prøver å sette seg inn i Helenes situasjon så godt ho kan. Så ser det ut til å gå opp for henne kva Helene høyrer.

– Det er ikkje nokon båt, Helene, det er ventilasjonsanlegget, vifta, for at lufta skal vere frisk og god for oss.

– Ja, men eg var no med båten til Ålesund i dag. Eg hugsar snøen på kjettingen i Brosundet. Det er no vel i alle fall sikkert? Eller… Nei, dette vart visst ikkje riktig… Eg…

 

Ho ser meir tvilande ut etter kvart og vender seg usikkert i retning av der ho meiner Maries ansikt må vere.

– Du blandar nok saman med noko på fjernsynet for ei lita stund sidan, seier Marie,  – du veit det er lett å ta feil når ein ikkje ser så godt lenger. Dessutan hugsar du ikkje så godt alltid. Ikkje slik som før i alle fall.

 

Helene roar seg, litt flau over at ho har tatt feil igjen. Ikkje skjøner ho den murrande uroa og engstinga inni seg heller. Ho har no alltid greidd å ordne opp for seg i livet. Ho søkk saman, lèt att auga og glir inn att i si eiga verd. Bildet i raudtkvitt blir levande. Den vesle jenta, Helene, stig ut av ramma, sett seg ved sida av henne. Det er ikkje lenger Marie som sitt der, men Helene. No vil ho absolutt fortelje henne noko.

– Vil du høyre på meg? spør ho først litt forsiktig med ei slags barnestemme.

– Ja, klart eg vil, kjem det trygt frå Helene. – Fortel du.

Marie ser litt undrande på Helene, men lèt henne få gå inn i ei anna tid, ei tid som ho ikkje har del i.

 

Den vesle jenta i det raude strikkeskjørtet og med dei viltre lokkane ser på Helene med store, blå auge, heilt opne, slik berre eit barn kan gjere det. Panna er høg og velforma, ansiktstrekka levande. Ja, heile kroppen er full av liv, greier nesten ikkje sitte i ro, men buktar og bendar på seg, glir ned av stolen innimellom for så å sette seg ytst på kanten igjen. Føtene dinglar fram og tilbake heile tida. Hendene fiklar med skjørtet eller hårsløyfa, som ho til slutt drar heilt av seg.

 

Helene smiler for seg sjølv. Tankane klarnar og går tilbake i tid, tilbake til det første ho hugsar, eller kanskje ho berre trur ho hugsar det, for ho kan no ikkje hugse sin eigen fødsel. Ho skal ha blitt fødd på ein divan i storstua i eit gammalt, kvitt hus ved fjorden som den tredje i ein søskenflokk på fem, tre jenter og to gutar. Ho altså i midten.

 

Det hadde vore dramatisk då ho vart født, sa dei. Mora hadde mist mykje blod. Jordmora hadde vore redd for at dette skulle gå heilt gale. Nabokona Marta som skulle hjelpe til, hadde stukke av då ho såg alt blodet. Ho greidde det berre ikkje. Men så hadde faren trått til. Han hadde sete ute på kjøkkenet og fått med seg det meste. Slik hadde han mått hjelpe jordmora i staden. Eigentleg heilt uhøyrt på den tida, visste ho. Det hadde ikkje ofte vore nemnt heller. Men ein gong hadde Marta fortalt henne om korleis ho hadde komme til verda. Dessutan skulle ho ha vore eit pent barn, så heilt ferdig, glatt og fin, då ho fekk sin plass i det kvite huset ved fjorden.

 

Livet ved fjorden hadde vore lyst og lett. Mora hadde vore heime heile tida. Ho var det trygge midtpunktet i kvardagen, og Helene levde sitt eige liv i hennar nærleik. Ho kunne vere opptatt med sitt heile dagen, leik eller lekser, plikter eller moro, men mora skulle vere der, i det kvite huset ved fjorden, huset mellom tre og klessnorer med kvitvask eller kulørtvask, viftande i vinden. Der hoppa ungane paradis, der leika dei gøymsle blant steinar og tre, og der laga dei reir av mose og pinnar til fuglar som ikkje ville ta byggverka deira i bruk.

 

Faren var der òg, men berre i periodar. Han var styrmann på eit skip i utanriksfart. Saknet etter han var alltid stort dei første dagane etter at han hadde reist ut igjen, ja, kanskje dei første vekene òg, men etter kvart blei dei vane med at han ikkje var der, og livet saman med mora og søskena blei igjen det normale og trygge. Men ho kunne hugse tida då han var heime. Då levde huset på ein annan måte, og auga til mora fekk ny glans. Ho kunne hugse korleis han trekte med seg mora til ein svingom på kjøkkengolvet, gjerne med leande protestar frå henne som påstod ho ikkje kunne danse. Om søndagane pynta dei seg og gjorde ikkje meir arbeid enn høgst nødvendig. Dette var dagen til å samle nye krefter, til å gå på besøk, ro ein tur langs fjorden eller berre gjere ingenting.

 

Helene sitt tilfreds og roleg, med hovudet kvilande mot puta i øyrelappstolen. Marie kikkar stadig innom henne. Ho skal til å gå igjen då ho ser at ansiktet forandrar seg. Det går ein skugge over det samtidig som ansiktet trekkjer seg saman. Den halvopne munnen som nettopp hadde verka så glad, stivnar til. Munnvikene går nedover. Hovudet reiser seg frå puta. Noko går føre seg inni henne. Ei slags uhygge sitt festa i trekka. Marie ser på henne mens ho glir inn i minne om ein gammal draum, eit mareritt frå barndommen.

 

Ho hadde vore på besøk hos ei tante eit par kilometer unna. Det var mørkt, og ho skulle gå heim igjen åleine. Og ho som var så mørkredd. Så drøymde ho at ei galen dame, Pia på Haugen, skulle bli med henne heim. Dette var ei dame barna stadig skremte kvarandre med i mørke haustkveldar oppe på mjølkerampen. Men i draumen blei ho til ei vennleg og koseleg dame. Helene hadde følt seg trygg og vel i hennar selskap. Etter kvart nærma dei seg huset heime. Midt i mørkret omkring dei såg dei korleis det lyste gult frå vindauga halvt dekte av trea rundt. Så skimta ho mor bak det rutete kjøkkenglaset. Men på forunderleg vis gjekk dei ikkje inn den vanlege vegen då dei nådde fram. Dei hadde komme direkte inn i andre etasje – på kvisten. Då var det berre å gå ut på loftsgangen og trappa ned, så ville ho vere inne på kjøkkenet hos dei andre.

 

– No kan eg vel gå? sa Pia på Haugen då dei var komne til kvisten.

– Ja, no klarer eg meg sjølv, hadde Helene svart trygg og glad, letta over å vere heime igjen.

 

Pia snudde og blei borte, og Helene gjekk åleine gjennom døra til loftsgangen. Men bak døra stod eit vesen. Det var svart og kvitt. Kleda svarte, ansiktet kvitt. Den sorte dame i eigen høge person bokstaveleg talt, for ho rakk frå golv til tak. Ei isnande redsle hadde lamma henne. Taus og stille hadde Den sorte dame stått der. Så hadde ho retta fram ei hand for å gripe etter henne. Samtidig hadde ansiktet forandra seg til eit vondskapsfullt grin. Beina hadde nekta å røre seg der ho ville styrte i eitt byks ned den halvrunde trappa og inn til mor på kjøkkenet. Ein redsel ulik alt anna ho hadde opplevd, fylte henne både innvendig og utvendig. Ho rykte og sleit i seg sjølv for å få fart på beina, men dei nekta å lystre. Ho kjenner den kalde, kvite handa røre ved seg og sett i eit skrik som fyller heile det kvite huset ved fjorden.

 

Dei står der over henne, begge foreldra. I nattkleda. Sjølv er ho drivande våt over heile seg. Mora må skifte på henne tørt tøy. Resten av natta får ho ligge mellom dei. Ho har hatt sitt første møte med uhyggja og veit at livet har skuggesider som ikkje alltid kan kontrollerast.

 

Djupe sukk kjem frå rullestolen borte i kroken. Dei stive armane prøver å røre på seg, men det blir berre nokre ynkelege rykk. Så skrik ho plutseleg ut, opnar auga og ser seg rundt med angst i dei hjelpelause auga.

 

Marie er der med ein gong. Ho kjenner på Helenes panne. Ho verkar varm, oppkava. For å vere sikker kjenner ho på pulsen òg. Han er litt rask. Helene er framleis ikkje skikkeleg vak. Ho fektar med armane igjen, som om ho er redd kvar gong Marie tar borti henne.

 

– Helene, Helene.

Marie snakkar til henne fleire gonger, seier namnet hennar høgt og tydeleg. Helene berre virrar med hovudet og er utilgjengeleg for kontakt utanfrå. Men Marie gir seg ikkje, prøver på alle vis å nå inn til henne. Ho ristar svakt i den skrøpelege kroppen, fleire gonger.

– Kva er det, Helene? Er det noko i vegen? Skal eg hjelpe deg med noko?

– Eg såg Den sorte dame. Draumen, meiner eg.

– Eg skjøner du har drøymt, men no er du her. Her på Margaretaheimen, veit du. Kanskje eg skal hjelpe deg til sengs no?

– Eg har jo nettopp stått opp. Eg legg meg ikkje før til kvelden naturlegvis.

– Det er kveld no, Helene. Dei andre har allereie lagt seg.

– Kven andre?

– Dei andre her på Margaretaheimen, dei andre som bur her saman med deg.

– Å ja, det er sant. Eg veit no eigentleg det. Det kjem berre frå meg av og til.

– Skal eg hjelpe deg då?

– Ja, takk skal du ha Marie. Du er god å ha.

Omtaler

Det er ingen omtaler ennå.

Bli den første til å omtale “Zapping”

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *

0